Tarih kitaplarını okurken, dünyayı şekillendiren büyük olayların ardında her zaman devasa stratejiler, dahi liderler veya kusursuz planlar olduğunu düşünme eğilimindeyiz. Ancak geçmişin kırılma noktalarına biraz daha yakından baktığımızda, insanlığın kaderini değiştiren anların aslında ufak bir dalgınlık, yanlış bir yol ayrımı veya tamamen şans eseri gelişen tesadüfler zincirinden ibaret olduğunu görürüz. Bazen dünya haritasının yeniden çizilmesi, devasa imparatorlukların çökmesi veya milyonlarca hayatın kurtarılması, masa başında hesaplanmış adımların değil, hayatın kendi içindeki o kaotik rastlantıların doğrudan bir sonucudur.
Bu rastlantıların en karanlık ve belki de en bilinen örneği, yirminci yüzyılın başlarında Saraybosna’nın dar sokaklarında yaşandı. Avusturya-Macaristan Veliahdı Franz Ferdinand’a düzenlenen ilk suikast girişimi o gün başarısız olmuştu. Ancak veliahdın şoförü dönüş yolunda yanlış bir sokağa sapıp hatasını fark ederek geri vitese takmak için durduğunda, kader bütün ağlarını ördü. O sırada suikastçilerden Gavrilo Princip, eylemin başarısız olduğunu düşünüp tesadüfen tam o köşedeki bir kafeden dışarı çıkıyordu. Arabanın duraklamasıyla eline geçen bu beklenmedik fırsat, Birinci Dünya Savaşı’nın fitilini ateşleyerek milyonlarca insanın hayatını kaybetmesine neden oldu. Sadece yanlış bir direksiyon manevrası, modern dünyanın tüm akışını baştan sona değiştirmişti.
Savaşların yıkıcılığının aksine, tesadüfler bazen de milyonlarca hayata umut oldu. İskoç bilim insanı Alexander Fleming, tatile çıkarken laboratuvarındaki petri kutularını temizlemeyi unutarak belki de bilim tarihinin en büyük hatasını yaptı. Döndüğünde, açık kalan kutulardan birinde üreyen tuhaf bir küf mantarının etrafındaki bakterileri yok ettiğini fark etti. Bu basit dalgınlık, enfeksiyonları ölümcül bir kabus olmaktan çıkaran penisilinin keşfiyle sonuçlandı. Benzer şekilde, denizcilik tarihinin en büyük trajedilerinden biri olan Titanic faciasının ardında da ufak bir unutkanlık yatıyordu. Geminin bir subayı son anda görevden alınıp gemiden ayrılırken, dürbün dolabının anahtarını cebinde unutmuştu. Gözcüler dürbünlere ulaşamadığı için o ölümcül buzdağını çok geç fark ettiler ve bu ufacık anahtar unutkanlığı, küresel denizcilik güvenlik kurallarının sonsuza dek değişmesine yol açan süreci başlattı.
Yakın tarihimizde ise koca bir duvarın yıkılışı, bir bürokratın kağıdı yanlış okumasıyla gerçekleşti. Soğuk Savaş’ın sembolü Berlin Duvarı, Doğu Alman sözcü Günter Schabowski’nin canlı yayında önüne konan seyahat serbestisi notunu yanlış yorumlamasıyla yıkıldı. Gazetecilerin bu kararın ne zaman yürürlüğe gireceğini sorması üzerine, notta yazan teknik detayları bilmeyen sözcü panikle “Hemen, derhal” yanıtını verdi. Bu plansız ve hatalı açıklama yüz binlerce insanın sınır kapılarına yığılmasına ve duvarın o gece fiilen yıkılmasına neden oldu. KalemlİK okurları olarak geçmişe baktığımızda, tarihi yazan şeyin her zaman büyük dehalar olmadığını hatırlamak ufuk açıcıdır. Bazen tek bir yanlış dönüş, unutulan bir anahtar veya temizlenmemiş bir laboratuvar kabı, geleceği herhangi bir ordudan veya plandan çok daha güçlü bir şekilde şekillendirebilir.
İlginizi çekebilir: Üretken Görünmek ile Gerçekten Üretken Olmak Aynı Şey Mi?
Yorumlar